Dušan Ivanić, profesor nove srpske književnosti na Filološkom fakultetu u Beogradu, priredio je, i u vreme prošlogodišnjeg Beogradskog sajma knjiga objavio, antologiju "Pripovjetka srpskih pisaca iz Hrvatske". Knjigu je izdalo Srpsko kulturno društvo "Prosvjeta" iz Zagreba, a finansijsku podršku pružilo je i i hrvatsko Ministarstvo kulture. Kao većina temeljnih i ozbiljnih književnih poslova, ova knjiga je do skoro bila neprimećena. Ali, od nedavno autor ove antologije dobio je udarne televizijske termine na HRT-u, a zatim i čitav niz niskih političko-književnih udaraca.

Razlog je taj što se među odabranih 29 srpskih pisaca u antologiji našao i Dubrovčanin Ivo Vojnović. Do koje mere srpsko-hrvatska jezičko-teritorijalna rana bolno pulsira, ali i besmisleno gnoji, govori i činjenica da se u osvrtima dežurnih nacionalnih radnika o ovoj knjizi spominje otimanje, bombardovanje, Dubrovnik, Vukovar.

- Antologija je nastala kao rezultat mog kontinuiranog višedecenijskog interesovanja za književnu tradiciju mog užeg zavičaja. Ta tradicija se ignoriše u hrvatskoj i srpskoj filologiji, koja ga je računala kao deo hrvatskog književnog prostora. To naročito važi za onaj deo književnosti koji je nastajao u vreme SFR Jugoslavije. Posle raspada Jugoslavije i građanskog rata u Hrvatskoj, stvari su se promenile nagore. Nacionalni identiteti tih književnosti su ne samo porasli, nego su se učvrstili i tu nema više nikakvih dilema.

Na osnovu kojih kriterijuma ste Iva Vojnovića svrstali u srpske pripovedače?
- To je mali incident, gledano s obe strane. Niko od srpskih istoričara književnosti nije Vojnovića svrstavao u srpske pisce, a ni sa hrvatske strane nije bilo dileme. Međutim, sve je to zasnovano na nedovoljnom poznavanju činjenica. Ivo Vojnović je dete Srbina iz Herceg Novog, i majke italijanskog porekla. Celog života je bio vezan za srpsku kulturu, bio je katolik, ali nije izgubio srpsko nacionalno osećanje. Napisao je tekstove "Smrt majke Jugovića" i "Lazareva subota", kao deo planirane Srpske trilogije. On je u jezičkom smislu dubrovački pisac, i to je tradicija koja nije ni zagrebačka, ni beogradska. Ali, te dve nesretne nacije se uvek otimaju, misle da se sve može podeliti. Ima stvari koje mogu biti i tamo i tamo.

Zar niste mogli da koristite samo jezičke kriterijume?
- Kako ćete imati jezičke kriterijume kada je "Gramatika i stilistika hrvatskog ili srpskoga književnog jezika" Tome Maretića napravljena na 95 odsto srpske građe. Problem je što ti kriterijumi više ne važe. Za mene su vlak i voz srpske reči, tisuća i hiljada takođe, kao što su i hrvatske. U 19. veku Stojan Novaković je pisao i tisuću i točno. Još je Laza Kostić rekao da se ćirilica pravi gluva za latinicu, a latinica za ćirilicu.

Niste hteli da dopustite da se zaboravi da su Srbi u Hrvatskoj pisali svoju književnost?
- Moj motiv je otpor ignorisanju i nepoznavanju tog dela književnosti, i u Beogradu i u Zagrebu. Antologija je i pokušaj da se izabere najbolje, ali i put za istraživanje. Srbi su u Hrvatskoj bili perjanica srpske književnosti. Tamo je afirimisan prvi krug velikih srpskih pesnika pre Branka Radičevića, tamo su počeci nove srpske pripovetke, tamo su ponikli pisci kao Matavulj, Veljko Milićević. Hrvati sada kažu - danas nam uzimaju Vojnovića, sutra će ponovo bombardovati Dubrovnik.

Ali to nije moja stvar. Kakva je to logika, dok je sveta pismenog bilo samo pet odsto, imali smo početak srpske poezije i srpske reforme jezika i pravopisa, a sada, kada je 90 procenata pismenog stanovništva, kao nemamo srpskog pisca. To je jedan jezik i svako piše njime, srpski ili hrvatski pisac. To je vulgarno sa našeg stanovišta predstave o književnosti, ali to je tako. Tamo se srpska kultura svela na ličke oke, natezanje kanapa, bacanje kamena s ramena, pečenje jaganjaca, sve što je htelo da se duhovno izdigne, bilo je svrstavano u hrvatske pisce. Niko nije ni pominjao da je to srpska književnost.

Po kom kriterijumu su odabrani pisci?
- Po teritorijalnoj pripadnosti, poreklu i njihovom delovanju, bilo to u Americi, Sarajevu, Beogradu, Parizu. Zatim, nisam uneo nikoga ko se nije smatrao Srbinom na hrvatskom prostoru. Imamo klasičnu srpsku uskočko-hajdučku tradiciju u Dalmaciji, Lici, na Kordunu i Baniji, drugi je prostor dubrovački, gde je srpska struja bila vrlo jaka, katolički sveštenici su bili najgorljiviji Srbi, i treća struja su katolici iz srednje Dalmacije koji su se opredelili kao Srbi, Sibe Miličić, Ivo Ćipiko, iz stare italijanske porodice sa majkom katolkinjom, koja se odrekla sina kad je prešao u pravoslavlje. I naravno, nije moja mera bila samo da li su Srbi, već da li imaju dobru pripovetku.

Tatjana Čanak